Waarom sproeit mijn kat in huis? Wat het betekent en hoe je het stopt

Een kat die sproeit, gebruikt zijn kattenbak meestal gewoon netjes. De straal urine op je muur is ander gedrag met een andere functie: een geurboodschap, gericht op een verticaal oppervlak, over territorium dat ineens betwist voelt. Dat onderscheid is belangrijk, want alles wat plasongelukjes oplost — een schonere bak, een andere vulling — doet niets tegen markeren, en alles wat markeren oplost begint bij de vraag waardoor je kat zich bedreigd voelt. Zo herken je het verschil, zo lees je de boodschap, en zo krijg je het gestopt.

Sproeien of plassen? Kijk naar de houding, niet naar de plas

Een sproeiende kat staat. Hij loopt achteruit naar iets verticaals — een muur, een deurpost, de armleuning van de bank, de boodschappentas van gisteren — zet zijn staart recht omhoog, trilt ermee, trappelt vaak met zijn achterpoten en spuit een kleine hoeveelheid urine op ongeveer kattenneushoogte. Een kat met een zindelijkheidsprobleem gaat gehurkt zitten en laat een grotere plas achter op een horizontaal oppervlak: de vloer, de badmat, je bed. Houding, oppervlak en hoeveelheid verraden het verschil. Markeren betekent kleine beetjes, op rechtopstaande oppervlakken, vaak op meerdere plekken — en die plekken zijn sociaal geladen: deuropeningen, ramen, nieuwe meubels, jouw kant van het bed. Gesproeide urine ruikt ook scherper dan een gewoon ongelukje, en bij een ongecastreerde kater ronduit doordringend.

Zit je kat gehurkt en vind je plassen op de vlakke vloer, dan speelt er iets anders — nogal eens iets medisch — en dan is de gids over plassen buiten de kattenbak degene die je nodig hebt, inclusief het ene patroon waarmee je nog dezelfde dag naar de dierenarts moet.

Waarom katten sproeien

Sproeien is communicatie, geen toiletgang. Katten verdelen ruimte via geur: een sproeiplek is een ondertekend bericht dat andere katten vertelt wie hier was, hoe kortgeleden, en — bij een ongecastreerde kat — of er een partner wordt gezocht. Katten die buiten leven markeren zo routinematig hun grenzen en gedeelde looproutes. Sproeien binnenshuis is dezelfde software, draaiend in een woonkamer, en die slaat aan zodra het territorium niet meer veilig voelt.

Bij ongecastreerde katten is de drijfveer meestal seksueel: katers sproeien om zichzelf te adverteren, en krolse poezen doen het ook. Bij gecastreerde katten is de aanleiding vrijwel altijd een gevoelde bedreiging van het territorium — een nieuwe kat, hond of baby in huis, een verhuizing, een verbouwing, een veranderde routine, sluimerende spanning tussen de katten onderling, of buurtkatten die langs het raam paraderen of door het kattenluik binnenkomen. Een zelfverzekerde Bengaal die een rivaal in de tuin in de gaten houdt en een schuwe asielkat die de hond van de nieuwe huisgenoot hoort, maken dezelfde rekensom: deze ruimte staat ter discussie, dus zet het op schrift. Wat het niet is: wraak. Een kat die je bed of je sporttas besproeit, mengt zijn geur met de jouwe in het hart van zijn veiligste plek — een angstige zet, geen boze. Krabben is trouwens de andere helft van hetzelfde bewegwijzeringssysteem; de gids over krabben behandelt dat kanaal.

Sluit eerst een medisch probleem uit

Vóór elk gedragsplan: één bezoek aan de dierenarts. Blaasontsteking en de bredere groep aandoeningen van de lagere urinewegen kunnen een kat kleine, dringende plasjes laten doen op vreemde plekken, soms zelfs staand, en dat lijkt genoeg op markeren om ervaren katteneigenaren op het verkeerde been te zetten. Idiopathische blaasontsteking is bovendien zelf stressgebonden, dus de angstige kat die het snelst markeert, is ook de kat met de grootste kans op een ontstoken blaas — die twee problemen reizen samen. En elke kater die perst en niets kwijtraakt, is het spoedgeval van de verstopte blaas, gemeten in uren, niet in dagen. Een urineonderzoek geeft zekerheid, en elke stap die volgt werkt beter bij een kat die geen pijn heeft.

Zo stop je het sproeien

Is je kat niet gecastreerd of gesteriliseerd, dan is dat veruit de effectiefste ingreep, en het scheelt niet eens weinig: in de studies van Benjamin Hart aan UC Davis stopte of verminderde castratie het sproeien flink bij ruwweg negen van de tien katers, en sterilisatie laat bij poezen vergelijkbare cijfers zien. Voor alle andere katten bestaat het plan uit vier delen. Maak goed schoon: gebruik een enzymatische reiniger op de plek en de omgeving eromheen, en nooit middelen met ammoniak of chloor — ammoniak ruikt voor een kat als urine en maakt van je schoonmaakbeurt een uitnodiging om de markering bij te werken. Neem de aanleiding weg: zijn buitenkatten het probleem, maak dan de onderste helft van het raam waar ze langslopen ondoorzichtig en monteer een kattenluik met chipherkenning, zodat geen indringer je gang kan binnenlopen en markeren. Zorg dat er niets te betwisten valt: in een huis met meerdere katten geldt: van alles één per kat plus één reserve — bakken, voerbakjes, mandjes, krabpalen — verspreid door het huis, niet bij elkaar gezet. Verander wat de plek betekent: voer of speel op een favoriete sproeiplek, want katten sproeien zelden waar ze eten. Een verdamper met synthetisch gezichtsferomoon is een redelijke aanvulling — in een placebogecontroleerd onderzoek van Daniel Mills werden er minder markeringen gezet terwijl er een aanstond — maar zie hem als steun, niet als dé oplossing. En straf nooit. Straf voegt precies de dreiging toe die het markeren voedt; het voorspelbare resultaat is een kat die nog steeds sproeit, maar buiten je zicht.

Als het sproeien niet stopt

Aanhoudend sproeien bij een gecastreerde kat is bijna altijd een angstprobleem met een bron die je nog niet gevonden hebt, en in een meerkattenhuishouden is die bron meestal: elkaar. Let op de stille oorlogsvoering — staren, de trap blokkeren, hinderlagen bij het kattenluik, één kat die altijd als laatste eet. Klopt dat beeld, dan is het markeren een symptoom: haal de katten uit elkaar en doe een echte herintroductie, en loop het huishouden na op de signalen van stress bij katten. Sommige katten houden de gewoonte hoe dan ook — in Harts vervolgonderzoek bleef ongeveer één gecastreerde kater op de tien en één gesteriliseerde poes op de twintig sproeien — en die katten reageren op werk aan de omgeving, niet op afwachten. Heb je alle aanleidingen weggenomen die je kunt vinden en komen de plekken toch terug, vraag je dierenarts dan om een verwijzing naar een gediplomeerde gedragstherapeut. En begint een oudere kat die altijd zindelijk was ineens te sproeien, ga dan eerst terug naar de dierenarts: bij een senior is nieuw markeergedrag een medische vraag tot het tegendeel bewezen is.

Veelgestelde vragen